Η Αποκεντρωμένη  Διοίκηση έχει σημαντικό θεσμικό ρόλο στη διασφάλιση της νομιμότητας στη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, ασκεί τον προβλεπόμενο από την κείμενη νομοθεσία έλεγχο νομιμότητας επί των πράξεων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συμβάλλοντας στην εύρυθμη λειτουργία τους και στην προστασία του δημόσιου συμφέροντος.

Ο έλεγχος νομιμότητας αφορά την εξέταση του κατά πόσον οι αποφάσεις και οι διοικητικές πράξεις των δήμων και των περιφερειών εκδίδονται σύμφωνα με το Σύνταγμα, τους νόμους, τις κανονιστικές διατάξεις και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Δεν αποτελεί έλεγχο σκοπιμότητας, αλλά επικεντρώνεται στη συμμόρφωση των πράξεων με τους κανόνες δικαίου.

Μέσα από τη διαδικασία αυτή εξετάζονται, μεταξύ άλλων, ζητήματα αρμοδιότητας των οργάνων, τήρησης των προβλεπόμενων διαδικασιών, νομιμότητας των αποφάσεων, τήρησης των αρχών της διαφάνειας και της χρηστής διοίκησης, καθώς και προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών.

Η εποπτεία της νομιμότητας αποτελεί ουσιαστικό μηχανισμό θεσμικής ισορροπίας μεταξύ της διοικητικής αυτοτέλειας της Αυτοδιοίκησης και της ανάγκης διασφάλισης της νομιμότητας της δημόσιας δράσης. Παράλληλα, συμβάλλει στην ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας και στην αποφυγή διοικητικών πράξεων που ενδέχεται να παραβιάζουν το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Η Αποκεντρωμένη  Διοίκηση, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών και οργάνων της, παρέχει επίσης διοικητική υποστήριξη και κατευθύνσεις για την ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας, ενισχύοντας τη συνεργασία με τους ΟΤΑ και συμβάλλοντας στη βελτίωση της διοικητικής λειτουργίας.

Με τον τρόπο αυτό, η αρμοδιότητα της νομιμότητας λειτουργεί ως εγγύηση για μια Αυτοδιοίκηση που δρα με θεσμική συνέπεια, διαφάνεια και σεβασμό στους κανόνες δικαίου, με τελικό στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών και την αποτελεσματική προστασία του δημόσιου συμφέροντος.